Beleidsaanbevelingen

  • Nederland moet pleiten voor een allesomvattend internationaal Wapenhandelsverdrag,  gebaseerd op mensenrechtenstandaarden, humanitair recht en de principes binnen al bestaande wapenhandelsregulering. Voor de vertaling naar Nederlandse wetgeving betekent dit aanscherping van de In- en uitvoerwet en het Uitvoerbesluit Strategische goederen uit 1963. Bij voorkeur met de invoering van een algemene vergunningplicht voor alle doorvoer (snel en langzaam en ongeacht het land van herkomst) van wapens en andere strategische goederen.
  • De Tweede Kamer moet aandringen op veel scherpere controles op strategische goederen en hun bestemming. Dit betekent scherpere controle op Schiphol en in de havens.
  • De Tweede Kamer moet alert zijn op het gedrag van (kandidaat-)lidstaten van de EU ten aanzien van wapenhandel en de toetsingscriteria voor uitvoer van deze landen.  

Case: Wapendoorvoer

12-01-2009 Aanname gemeenschappelijk EU standpunt wapenexportbeleid

Op 8 december is tijdens de Raad van Europese Ministers in Brussel door de ministers van Buitenlandse Zaken ingestemd met een gemeenschappelijk standpunt over EU-beleid inzake wapenexport.

Dit standpunt vervangt de sinds 1998 bestaande EU-gedragscode voor wapenexport waarin de criteria voor wapenexporten zijn vastgelegd. Het grote verschil is dat het gemeenschappelijk standpunt niet langer een vrijblijvende richtlijn is, maar alle lidstaten hier juridisch aan gebonden zijn.

De aanname van het gemeenschappelijk standpunt betekent daarom een grote stap voorwaarts in de strijd tegen illegale wapenexport, omdat er na tien jaar nu eindelijk ook een juridisch instrument is waar lidstaten en bedrijven op afgerekend kunnen worden.

Het standpunt bevat in grote lijnen dezelfde minimumstandaarden voor de politieke beoordeling van exportvergunningen voor wapens, waaronder de eerbiediging van mensenrechten en het risico op gewapend conflict in het land van bestemming.

Binnen het kader van haar Fair Politics-programma, heeft de Evert Vermeer Stichting een case ontwikkeld over de illegale doorvoer van wapens. Zij pleit hierin voor het juridisch bindend maken van de Europese gedragscode voor wapenexport. Nederland heeft het bevorderen van internationale veiligheid en opbouw van een internationale rechtsorde hoog in het vaandel staan. De Evert Vermeer Stichting juicht het dan ook toe dat de EU de acht criteria van de EU gedragscode wapenexport te overstijgen aldus Slijper.

Ook volgens Arjan El Fassed van Oxfam Novib moet Nederland in haar buitenlandbeleid een stevigere rol spelen op het gebied van wapenexport. Vooral omdat er een direct verband bestaat tussen het exporteren van wapens en onveiligheid en het behalen van de Millenniumdoelen.

De expertmeeting werd afgesloten met een aantal concrete aanbevelingen van de heren Slijper en El Fassed. Zo zou het bereiken van robuuste resultaten op het gebied van de Millenniumdoelen een drempelcriterium moeten zijn bij het afgeven van een exportvergunning. Ook dient de toepassing en de rol van criterium 8 transparanter te worden gemaakt. Dit kan bijvoorbeeld worden gedaan door alle orders vanaf 10 miljoen euro vooraf aan de Tweede Kamer voor te leggen.

Daarnaast moeten exportkredietverzekeringen voor wapenhandel met ontwikkelingslanden worden afgeschaft. Ten slotte wordt het advies gegeven om wapenaankopen onderwerp van gesprek te laten worden als er in overleg wordt getreden met partners in bilateraal ontwikkelingsbeleid.

De aanwezige beleidsmakers erkennen de problematiek en zien het als een uitdaging om zowel op Nederlands als Europees niveau met de aanbevelingen aan de slag te gaan. Tot grote vreugde van de EVS en de CtW werd diezelfde week in de Raad van Europese Ministers door alle lidstaten ingestemd met het voorstel om de Europese gedragscode over tien jaar juridisch bindend te maken.